1. Үндэслэл Монгол Улсын Үндсэн хууль болон "Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай" хуулийн төсөл (2025.01.23-нд УИХ-д өргөн баригдсан) нь хэвлэл мэдээллийн хараат бус, бие даасан байдлыг баталгаажуулах зорилготой. Гэвч төрийн болон орон нутгийн байгууллага, төрийн өмчит хуулийн этгээд зарим хэвлэл мэдээллийн байгууллагатай тодорхой сэдэв, этгээдийн талаарх шүүмжлэлт, сөрөг агуулгыг нийтлэхгүй, эсхүл зөвхөн эерэг агуулга нийтлэх нөхцөлтэйгээр санхүүжилт, сурталчилгаа, "хамтын ажиллагааны" нэрээр гэрээ байгуулах явдал (цаашид "хаалтын гэрээ") тохиолдож байна. Ийм гэрээ нь редакцын хараат бус байдалд халдаж, олон нийтийн бодит мэдээлэл авах эрхийг зөрчиж, хэвлэл мэдээллийн олон ургалч, тэнцвэртэй байдлыг алдагдуулдаг тул хуулиар тодорхой хориглох шаардлагатай байна. 2. Санал болгож буй хуулийн заалт "Хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөний тухай" хуулийн төслийн 6 дугаар зүйлд дараах агуулгатай зүйл, заалт нэмэх: 6.12 (шинээр). Хаалтын гэрээг хориглох 6.12.1. "Хаалтын гэрээ" гэж төрийн болон орон нутгийн байгууллага, төрийн болон орон нутгийн өмчит, өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд, эсхүл тэдгээрийн албан тушаалтан нь хэвлэл мэдээллийн байгууллагатай тодорхой этгээд, үйл ажиллагааны талаарх шүүмжлэл, сөрөг агуулгатай мэдээллийг хязгаарлах, хаах, хойшлуулах, эсхүл зөвхөн эерэг агуулга нийтлэхийг нөхцөл болгосон, бичгээр болон амаар байгуулсан аливаа хэлбэрийн гэрээ, тохиролцоог; 6.12.2. Төрийн болон орон нутгийн байгууллага, төрийн болон орон нутгийн өмчит, өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд, тэдгээрийн албан тушаалтан хэвлэл мэдээллийн байгууллагатай хаалтын гэрээ байгуулахыг хориглоно. 6.12.3. Энэ хуулийн 6.5-д заасны дагуу байгуулсан сурталчилгаа, мэдээллийн үйлчилгээний гэрээнд агуулгын хяналт, шүүмжлэл хориглосон нөхцөл агуулахыг хориглох бөгөөд ийм нөхцөлтэй гэрээ хүчин төгөлдөр бус байна. 6.12.4. Энэ зүйлийн 6.12.1-д заасан гэрээг байгуулсан нь илэрсэн тохиолдолд уг гэрээг тухайн байгууллагын удирдлага 10 хоногийн дотор дуусгавар болгож, шийдвэрийг олон нийтэд ил тод мэдээлнэ. 11.1 дүгээр зүйлд нэмэх заалт: 11.1.4. Энэ хуулийн 6.5-д заасны дагуу байгуулсан гэрээний бүрэн эхийг (санхүүжилтийн хэмжээ, хугацаа, нөхцөлийн хамт) байгуулснаас хойш 14 хоногийн дотор өөрийн цахим хуудас, эсхүл төрийн мэдээллийн нэгдсэн порталд нийтэд ил тод байршуулна. 15 дугаар зүйлд нэмэх заалт: 15.2 (шинээр). Энэ хуулийн 6.12-т заасныг зөрчиж хаалтын гэрээ байгуулсан төрийн болон орон нутгийн байгууллагын албан тушаалтанд Төрийн албаны тухай хууль, Захиргааны ерөнхий хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ. 3. Заалтын үр нөлөө, тайлбар Хэвлэл мэдээллийн байгууллагууд төрийн байгууллагаас хараат бусаар, шүүмжлэлт агуулга нийтлэх эрхээ бодитоор эдэлнэ. Олон нийт төрийн байгууллагын үйл ажиллагааны талаарх бодит, тэнцвэртэй мэдээлэл авах боломжтой болно. Төсвийн мөнгөөр санхүүжсэн сурталчилгааны гэрээний ил тод байдал нэмэгдэж, урьдчилан сэргийлэх механизм бий болно. Хэвлэл мэдээллийн зах зээл дэх шударга өрсөлдөөн, олон ургалч байдал хамгаалагдана. 4. Анхаарах, тодруулах шаардлагатай асуудлууд "Хаалтын гэрээ"-ний тодорхойлолтыг хэт өргөн тайлбарлавал хэвийн арилжааны сурталчилгааны гэрээг ч хамруулах эрсдэлтэй тул тодорхойлолтыг нарийвчлан томьёолох шаардлагатай. Гэрээ нотлох баримт (амаар өгсөн үүрэг, далд ойлголцол) практикт нотлоход бэрхшээлтэй байж болзошгүй тул хяналт, хариуцлагын механизмыг Мэдээллийн зөвлөл, Өрсөлдөөний зөвлөх байгууллагатай уялдуулах нь зүйтэй. Хувийн хэвшлийн байгууллагуудын хооронд байгуулсан гэрээг энэ хориглолтоос ялгаж, зөвхөн төрийн болон төрийн өмчийн оролцоотой этгээдэд хамаарахаар хязгаарласан.