Монгол Улсын Их Хурал, Засгийн газарт Нэг. Үүссэн нөхцөл байдал ба асуудал: Манай улсын эдийн засгийн гол тугуур салбар болох барилга болон уул уурхайн салбарт ажиллаж буй мянга мянган иргэд хөдөлмөр аюулгүй байдлын хүнд нөхцөлд ажиллаж байгаа ч цалин хөлсөө хугацаандаа авч чадахгүй 3-аас 6 сар, цаашлаад жил гаруй хугацаагаар хохирох явдал тасрахгүй байна. Ажил олгогч тал болон ерөнхий гүйцэтгэгч хуулийн этгээдүүд санхүүгийн алдагдал, туслан гүйцэтгэгчийн санхүүжилт саатсан гэх шалтгаанаар ажилтны баталгаат цалинг санхүүгийн эрсдэлийнхээ "бамбай" болгон ашиглаж, цалингийн зардлыг өөр зориулалтаар завших явдал түгээмэл байна. Үүний улмаас ажилтнууд болон тэдний гэр бүл цалингийн барьцаа зээл, өр төлбөрт орж, амьжиргааны түвшин буурах, нийгмийн даатгалын шимтгэл тасарч эрүүл мэнд, тэтгэврийн үйлчилгээ авч чадахгүйд хүрэх зэрэг гүн гүнзгий хохирол амссаар байна. Одоогийн мөрдөгдөж буй Хөдөлмөрийн тухай хуулиар тооцдог алданги болон Зөрчлийн тухай хуулийн торгох шийтгэл нь томоохон аж ахуйн нэгжүүдийн хувьд цалин тавихгүй байх хөшүүргэийг хориглож чадахгүй, хангалтгүй байна. Хоёр. Олон улсын туршлага ба шийдэл: Өндөр хөгжилтэй орнуудад (Их Британи, ХБНГУ, Сингапур, Австрали) ажилтны цалинг компанийн дотоод хөрөнгө биш, ажилтны өөрийнх нь хөрөнгө гэж үзэн тусгайлан хамгаалдаг. Компани цалин олгох боломжгүйг мэдсээр байж үйл ажиллагаа үргэлжлүүлбэл гүйцэтгэх удирдлага болон ТУЗ-д хувийн эрүүгийн ба иргэний хариуцлага (хөрөнгийг нь хураах, хувь хүнээс цалин төлүүлэх) хүлээлгэдэг. Мөн барилга, уул уурхайн зэрэг өндөр эрсдэлтэй салбарт тусгайлсан цалингийн нөөц эсвэл даатгалын баталгааны сувгийг (Escrow/Trust Account) ашигладаг. Гурав. Өргөдлийн дагуу гаргуулахыг хүсэж буй шийдвэр, заалтууд: Иймд Монгол Улсын Их Хурлаас холбогдох хууль тогтоомжид дараах багц өөрчлөлтийг оруулж, шийдвэрлэхийг шаардаж байна: Хариуцлагын тогтолцоог чангаруулах: Ажилтнуудын цалин хөлсийг хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр 2 ба түүнээс дээш сараар зориуд саатуулсан, завшиж өөр зориулалтаар ашигласан ажил олгогч болон гүйцэтгэх удирдлагад тооцох хариуцлагыг чангаруулж, шаардлагатай тохиолдолд хувь хүнийх нь хөрөнгөөс нөхөн төлүүлэх (Personal Liability) болон бизнес эрхлэх, удирдлагын албан тушаал хаших эрхийг хязгаарлах эрх зүйн орчинг бүрдүүлэх. Барилга ба Уул уурхайн салбарт цалингийн баталгааны механизмаар тусгаарлах: Барилга, уул уурхайн тусгай зөвшөөрөл бүхий аж ахуйн нэгжүүд, ерөнхий ба туслан гүйцэтгэгчдэд ажилтны цалин болон Нийгмийн даатгалын шимтгэлийг эрсдэлээс тусгаарласан тусгай данс (Escrow/Trust account) эсвэл цалингийн эрсдэлийн даатгалд заавал хамруулдаг журам тогтоох. Дампуурлын ба төлбөрийн чадваргүй үеийн дараалал: Аж ахуйн нэгж төлбөрийн чадваргүй болох эсвэл дампуурах тохиолдолд хураан авсан хөрөнгөнөөс хамгийн эхний олголтыг Ажилтнуудын авалгүй үлдсэн цалин, нэмэгдэл хөлсөнд шууд олгодог зарчмыг хуулиар бататгах. Хяналт ба Нээлттэй байдал: Хөдөлмөрийн хяналтын байгууллага болон Татварын ерөнхий газрын мэдээллийн сүлжээг ашиглан хугацаа хэтэрсэн цалингийн өртэй аж ахуйн нэгжүүдийн жагсаалтыг олон нийтэд нээлттэй болгож, төрийн болон орон нутгийн худалдан авах ажиллагаа, тендерт оролцох эрхийг нь хязгаарлах. Нийт иргэд болон барилга, уул уурхайн салбарын ажилтнуудыг шударга хөдөлмөрөө үнэнчээр үнэлүүлж, нийгмийн баталгаагаа хангуулахын тулд энэхүү өргөдлийг дэмжин гарын үсэг зурахыг уриалж байна.