ЭХ ХЭЛНИЙ ДАРХЛААГ ХАМГААЛАХ ТУХАЙ ХУУЛЬ

3. Хуулийн төсөл санаачлах талаар санал гаргах

17

хүн зурсан

100,000

гарын үсэг цуглуулах
PN-202610-34453

100,000

Баасанхүү ДААРИЙМАА

2026.10.13 17:27

Тайлбар:
Эх хэлээ хамгаалах уриалга Монгол хэл бол Монгол Улсын тусгаар тогтнол, үндэсний дархлаа, түүх, соёл, уламжлал, сэтгэлгээний үндэс болсон үнэт өв юм. Гэвч монгол хэлээр бүрэн илэрхийлэх боломжтой байхад шаардлагагүй гадаад үг, хэллэг хэрэглэх, зөв бичих, зөв ярих соёл алдагдах явдал түгээмэл байна. Төрийн албан хаагч, багш, хэвлэл мэдээллийн ажилтан зэрэг олон нийтэд үлгэр дуурайл үзүүлдэг хүмүүсийн хэлний хэрэглээ хүүхэд, залуусын хэл ярианд шууд нөлөөлдөг. Иймээс монгол хэлээр мэдээлэл хүргэж буй орчинд эх хэлээ зөв, бүрэн хэрэглэх, шаардлагагүй гадаад үг хэллэгээс татгалзах эрх зүйн орчныг бүрдүүлэх шаардлагатай. Энэ нь гадаад хэл сурах, хэрэглэхийг хориглох бус, монгол хэлээр харилцаж буй үедээ эх хэлээ зөв хэрэглэхийг хамгаалах зохицуулалт юм. Эх хэлний дархлаа иргэн бүрийн оролцооноос эхэлнэ. Эх хэлээ хамгаалж, зөв ярьж, зөв бичих соёлыг төлөвшүүлэх эрх зүйн орчныг бүрдүүлэхийг дэмжинэ үү.

Өргөдөл

Эх хэлний хэрэглээ, хамгааллыг бэхжүүлэх тухай Монгол Улсын Үндсэн хуулийн 8 дугаар зүйлд “Монгол хэл бол төрийн албан ёсны хэл мөн” гэж заасан. Монгол хэл бол монголчуудын харилцааны хэрэгсэл төдийгүй үндэсний түүх, соёл, уламжлал, оюуны өв, сэтгэлгээний онцлогийг үеэс үед дамжуулан хадгалж ирсэн үнэт өв юм. Гэвч сүүлийн жилүүдэд монгол хэлний зөв хэрэглээ, зөв бичгийн соёл, хэл зүйн хэм хэмжээг өдөр тутмын харилцаа болон нийтийн орчинд сахин мөрдөх асуудалд анхаарах шаардлага нэмэгдэж байна. Цахим орчин, хэвлэл мэдээлэл, нийтийн үйлчилгээ, сурталчилгаа, байгууллагын харилцаанд монгол хэлээр бүрэн илэрхийлэх боломжтой үг, ойлголтыг шаардлагагүйгээр гадаад үгээр орлуулах, зөв бичгийн дүрэм болон хэл зүйн хэм хэмжээг зөрчих явдал түгээмэл байна. Энэ нь зөвхөн хэлний хэрэглээний асуудал биш юм. Хүүхэд, залуучууд өдөр тутам харж, сонсож, хэрэглэж буй хэлний орчноосоо бичгийн болон ярианы дадал эзэмшдэг. Иймээс нийтийн орчин дахь хэлний зөв хэрэглээ нь боловсрол, харилцааны соёл, үндэсний өвийг хадгалан хамгаалахтай шууд холбоотой. Монгол Улс монгол хэлээ төрийн албан ёсны хэл хэмээн Үндсэн хуулиараа баталгаажуулсан бөгөөд Монгол хэлний тухай хуульд монгол хэлний хэрэглээ, зөв бичих дүрэмтэй холбоотой зохицуулалтууд тусгагдсан. Гэсэн хэдий ч монгол хэлний зөв хэрэглээг нийтийн орчинд бодитоор хэвшүүлэх, хэлний хэм хэмжээг хамгаалах, иргэдэд ойлгомжтой, зөв монгол хэлээр мэдээлэл хүргэх эрх зүйн орчин, хэрэгжилтийг цаашид бэхжүүлэх шаардлага байна. Иймд Монгол Улсад монгол хэлний зөв хэрэглээ, зөв бичих соёл, хэл зүйн хэм хэмжээг хамгаалж, нийтийн болон төрийн харилцаанд монгол хэлний хэрэглээний орон зай, нэр хүндийг бэхжүүлэх чиглэлээр эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгохыг хүсэж байна. Энэхүү зохицуулалт нь гадаад хэл сурах, хэрэглэх, гадаад хэл дээр ном, хэвлэл, кино, сургалт, эрдэм шинжилгээний үйл ажиллагаа явуулах иргэдийн эрхийг хязгаарлах зорилготой байх ёсгүй. Мөн монгол хэлээр дүйцүүлэн илэрхийлэх боломжгүй мэргэжлийн болон шинэ нэр томьёог үндэслэлтэйгээр хэрэглэх боломжийг хадгалах нь зүйтэй. Харин Монгол Улсын төрийн албан ёсны хэл болох монгол хэлийг төрийн байгууллага, нийтийн мэдээлэл, боловсрол, үйлчилгээ болон олон нийтэд чиглэсэн харилцаанд зөв, ойлгомжтой, хүндэтгэн хэрэглэх орчныг бүрдүүлэх нь нийт иргэдийн эрх ашигт нийцнэ. Эх хэл бол хүн бүрийн өдөр тутам хэрэглэдэг нийтлэг үнэт зүйл. Түүнийг хамгаалах нь зөвхөн хэл шинжлэлийн мэргэжилтэн, багш, төрийн байгууллагын асуудал бус, монгол хэлээр ярьж, бичиж, үр хүүхдэдээ өвлүүлэн үлдээж буй хүн бүрд хамаатай. Өнөөдөр бидний зөв хэрэглэж, хамгаалж чадсан үг хэллэг, бичгийн соёл, хэлний өв маргаашийн хүүхэд, залуусын мэдлэг, сэтгэлгээ, үндэсний соёлын нэг хэсэг болон үлдэнэ. Харин хэлний зөв хэрэглээг үл тоомсорлож хэвшвэл буруу хэрэглээ нийтлэг болж, засаж залруулахад улам хүндрэлтэй болно. Иймд Монгол Улсын төрийн албан ёсны хэл болох монгол хэлний зөв хэрэглээ, зөв бичих соёл, хэл зүйн хэм хэмжээг хамгаалах, хөгжүүлэхэд чиглэсэн эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгож, эх хэлний дархлааг бэхжүүлэх арга хэмжээ авахыг Монгол Улсын Их Хурлаас хүсье. Эх хэлээ зөв хэрэглэж, хамгаалах нь монгол хүн бүрийн өдөр тутмын оролцоогоор хэрэгжих үндэсний өвийн хамгаалалт мөн.

3. Хуулийн төсөл санаачлах талаар санал гаргах

17

хүн зурсан

100,000

гарын үсэг цуглуулах

Өргөдлийг

Гарын үсэг зурах төрөл

Гарын үсэг зурсан иргэдийн тоон мэдээ (Сүүлийн 30 хоногт)