Сүүлийн жилүүдэд Монгол Улсын хүнсний гол бүтээгдэхүүн болох махны үнэ тасралтгүй өсөж, иргэдийн амьжиргаа болон хүнсний аюулгүй байдалд ноцтой хүндрэл учруулж байгааг иргэн миний зүгээс анхааралдаа авч, бодлогын түвшинд яаралтай арга хэмжээ авах шаардлагатай гэж үзэж энэхүү өргөдлийг гаргаж байна. Мах нь Монголчуудын түүхэн уламжлал, өдөр тутмын хэрэглээний үндсэн хүнс бөгөөд хүн амын дийлэнх нь уураг, илчлэгийн үндсэн хэрэгцээгээ махнаас хангадаг онцлогтой. Ийм нөхцөлд махны үнийн өсөлт нь зөвхөн эдийн засгийн хүндрэл бус, хүн амын эрүүл мэндийн тогтвортой байдалд шууд нөлөөлөх хүчин зүйл болж байна. Хүмүүс махны хэрэглээг багасгах, чанар муутай эсвэл шим тэжээл багатай орлуулалт хийхэд хүрч байгаа нь урт хугацаанд нийгмийн эрүүл мэндийн эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна. Энэ нөхцөл байдлыг би дараах үндсэн асуудлуудтай холбоотой гэж үзэж байна. Нэгдүгээрт, махны үнийн өсөлт нь иргэдийн үндсэн хүнсний хүртээмжийг хязгаарлаж, эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлж буй нь бодлогын түвшинд анхаарах ёстой асуудал юм. Хүн амын үндсэн хүнсний хэрэглээ тогтворгүй болох нь нийгмийн суурь аюулгүй байдалд шууд хамааралтай. Хоёрдугаарт, иргэдийн эрүүл мэндэд эдийн засгийн механизмаар дамжуулан шууд бус байдлаар сөрөг нөлөө үзүүлж байгаа энэ үзэгдэл нь хариуцлагын болон зохицуулалтын хувьд хангалттай судлагдаагүй, шаардлагатай бол эрх зүйн талаас авч үзэх асуудал гэж үзэж байна. Гуравдугаарт, Монгол Улсад мал сүргийн тоо хэмжээ хангалттай байгаа боловч махны үнэ хэрэглэгч дээр өндөр түвшинд хүрч буй нь малчнаас хэрэглэгч хүртэлх нийлүүлэлтийн гинжин дэх олон шат дамжлага, зуучлалын үр ашиггүй бүтэцтэй шууд холбоотой. Энэ нь үнийг хиймлээр өсгөх нөхцөл бүрдүүлж, эцсийн хэрэглэгчийн ачааллыг нэмэгдүүлж байна. Иймээс энэ гинжийг системтэйгээр богиносгох, ил тод болгох, үр ашигтай болгох шаардлагатай. Дөрөвдүгээрт, жил бүр зохион байгуулдаг махны нөөц бүрдүүлэлт нь зах зээлийн үнийн тогтворжуулалтад хангалттай нөлөө үзүүлж чадахгүй, зарим тохиолдолд огт үр дүнгүй, зогсонги байдалд орсон мэт харагдаж байна. Энэ бодлогын хэрэгжилт, санхүүжилт, хадгалалт, зах зээлд гаргах механизмын үр ашигт дүн шинжилгээ хийх шаардлагатай байна. Тавдугаарт, махны экспортын үнэ болон дотоод зах зээлийн үнийн зөрүү их байгаа нь анхаарал татаж байна. Зарим тохиолдолд экспортын сувагт нийлүүлж буй үнэ нь дотоод зах зээлийн үнээс доогуур эсвэл харьцангуй бага түвшинд байгаа нь дотоод хэрэглэгчийн эрх ашгийг хангах бодлогын тэнцвэр алдагдсаныг харуулж байна. Энэ нөхцөл байдал нь махыг үндэсний стратегийн хүнсний нөөц бус, зөвхөн экспортын түүхий эд мэт харагдуулах эрсдэл дагуулж байна. Иймд дараах арга хэмжээг авч үзэхийг хүсэж байна: Махны нийлүүлэлтийн гинжин дэх зуучлалын шат дамжлагад дүн шинжилгээ хийж, шаардлагатай бол бүтцийн шинэчлэл хийх Махны нөөц бүрдүүлэлтийн тогтолцоог үр дүнтэй болгох шинэ бодлого боловсруулах Дотоод хэрэглэгчийг хамгаалах зорилгоор экспортын бодлогын тэнцвэрийг судлах Хүнсний үндсэн бүтээгдэхүүний үнийн өсөлтийн нийгмийн болон эрүүл мэндийн нөлөөллийн судалгаа хийх Энэхүү асуудлыг зөвхөн зах зээлийн хэлбэлзэл гэж үзэх бус, хүн амын эрүүл мэнд, хүнсний аюулгүй байдал, үндэсний тогтвортой байдлын түвшинд авч үзэн яаралтай арга хэмжээ авахыг хүсье.