Нийгмийн даатгал болон Эрүүл мэндийн даатгалын сангийн хөрөнгийг идэж шамшигдуулах, улс төрийн зорилгоор ашиглах, төсвийн алдагдлыг нөхөх зэргээр шимтгэл төлсөн иргэдийн эрх ашгийг хохироож байгааг зогсоохын тулд улсын төсвөөс тусгаарлах, мэргэжлийн хүмүүсээр удирдуулж үр өгөөжийг нь дээшлүүлэх шаардлагатай байна.
Монгол Улсад аутизмтай хүүхэд болон насанд хүрэгчдийн эрх, хэрэгцээг тусгайлан зохицуулсан хууль одоогоор байхгүй байна. Үүний улмаас аутизмтай иргэд эрүүл мэнд, боловсрол, нийгмийн хамгаалал, ажил эрхлэлт болон насанд хүрэх шилжилтийн үед бодлогын орхигдолд өртөх, төрийн байгууллагуудын уялдаа сул байх нөхцөл байдал түгээмэл байна. Олон улсад, тухайлбал Их Британи, Хойд Ирланд зэрэг улс аутизмтай иргэдийн тухай тусгай хууль баталж, төрийн үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгосноор аутизмтай иргэдийн амьдралын чанар, нийгмийн оролцоог бодитоор сайжруулсан сайн туршлага бий. Иймд Монгол Улсад аутизмтай хүүхэд болон насанд хүрэгчдийг хамарсан, салбар хоорондын уялдааг хангасан, хүүхдээс насанд хүрэгч рүү шилжих дэмжлэгийг баталгаажуулсан “Аутизмтай иргэдийн тухай тусгай хууль” санаачлан боловсруулах шаардлагатай гэж үзэж байна.
Одоогийн зах зээл, өгч байгаа мөнгөн тэтгэмжийн харьцаа хамаарал огт нийцдэггүй. Бодит байдал дээр сүү, живх хоёр авч хүрдэггүй.
Монгол Улсын Үндсэн хуулийн Нэгдүгээр зүйлийн 2-т “…тэгш байдал…” нь төрийн үйл ажиллагааны үндсэн зарчим болохыг; Арван дөрөвдүгээр зүйлийн 2-т “Хүнийг үндэс, угсаа, хэл, арьсны өнгө, нас, хүйс, нийгмийн гарал, байдал, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаал, шашин шүтлэг, үзэл бодол, боловсролоор нь ялгаварлан гадуурхаж үл болно. Хүн бүр эрх зүйн этгээд байна.”, Арван зургаадугаар зүйлийн 7-д “Төрөөс бүх нийтийн ерөнхий боловсролыг төлбөргүй олгоно /үдийн хоол нь ерөнхий боловсрол олгох үйл ажиллагааны нэг бүрэлдэхүүн хэсэг юм/. Иргэд төрөөс тавих шаардлагад нийцсэн хувийн сургууль байгуулан ажиллуулж болно” гэж; мөн 11-д “Гэр бүл, эх нялхас, эх хүүхдийн ашиг сонирхлыг төр хамгаална” гэж тус тус хуульчилсан. Эдгээрийн дагуу сургуулийн өмчийн хэлбэрийг үл харгалзан ерөнхий боловсролын сургуулийн бүх сурагчийг Үдийн хоол хөтөлбөрт тэгш хамруулах эрх зүйн үндэслэл бүрэн бүрдэж буй тул энэхүү өргөдлийг Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлж байна.
Бидний санал Улаанбаатар хотын Захирагчийг нийслэлийн иргэд шууд, чөлөөт, шударга сонгуулиар сонгодог тогтолцоонд шилжүүлэх тухай хуулийн төслийг санаачилж, Улсын Их Хуралд хэлэлцүүлэхийг дэмжиж байна. Дэлхийн олон улс орны олон зуун хотууд тэр дундаа АРДЧИЛСАН засаглалтай улс бүр ХОТЫН ДАРГАА СОНГУУЛИАР СОНГОЖ хариуцлага, үр дүн, мөрийн хөтөлбөр нэхэж чадаж байна.
Энэхүү өргөдлөөр согтууруулах ундаа хэрэглэх хууль ёсны насыг 21-ээс 18 болгон өөрчилж, хууль ёсны насанд хүрэлттэй нийцүүлэхийг хүсэж байна. Монгол Улсад 18 нас хүрсэн иргэн нь сонгууль өгөх, хөдөлмөр эрхлэх, гэрээ байгуулах, цэргийн алба хаахын зэрэгцээ татвар төлөх хууль зүйн үүрэг хүлээдэг. Гэтэл согтууруулах ундаа хэрэглэх насыг үүнээс өндөр тогтоосон нь эрх, үүргийн логик уялдааг алдагдуулж байна. Иймд иргэний эрх, үүргийн тэнцвэр, хууль тогтоомжийн уялдаа холбоо, шударга байдлыг хангах зорилгоор согтууруулах ундаа хэрэглэх насыг 18 насанд тогтоох нь зүйтэй гэж үзэж байна.
ЭПИЛЕСПИГЭЭР ОНОШЛОГДОЖ 50 - 70%-ИАР ГРУПП ТОГТООЛГОСОН ХҮНИЙГ 1 ЖИЛЭЭР БУС ХАМГИЙН БАГАДАА 3 ЖИЛ ТҮҮНЭЭС ДЭЭШ ЖИЛЭЭР СУНГУУЛДАГ БОЛОХ
Боловсролын ерөнхий хуульд хөгжлийн бэрхшээлтэй бага насны бүх хүүхдийг ердийн цэцэрлэгт тэгш хамруулахыг тусган, одоо хэрэгжиж байгаа. Тэд ердийн хүүхдүүдтэй зэрэгцэн суралцахад өөрийгөө илэрхийлэх, бусдад ойлгуулах чадвар хомс байдаг. Мөн хамгийн засан сайжрах боломж өндөр байдаг 6 хүртэлх насанд нь тэднийг төрөлх хэлээ эзэмших, бусадтай харилцах боломжийг олгоход хэл засалч-багш чиглүүлэн, дэмжин туслах нь олон улсын жишиг юм. Мөн сүүлийн үеийн технологийн нөлөөллөөс эрүүл төрсөн хүүхдүүд ч хэлд орохгүй, ярих, илэрхийлэх чадвар сул байгаад онцгойлон анхаарлаа хандуулах цаг бидэнд тулгамдаад байна. Сүүлийн үеийн тандалт судалгаанаас 4 хүүхэд тутмын 1 нь хэл ярианы хөгжил хоцрогдож байна хэмээсэн байна. Сургуульд өөрийгөө илэрхийлэх чадвар сул, хэл ярианы хөгжлийн хоцрогдолтой хүүхдүүд элсэн орсноор сурч хөгжих боломж нь хязгаарлагдаж, эцэг эх, багш нарын хувьд ч хүндрэлүүд маш ихээр гарч байна. Иймд Боловсролын ерөнхий хуульд нэмэлт өөрчлөлт оруулах саналыг дэвшүүлж байна.
Монгол Улсад хэрэгжиж буй Нийгмийн даатгалын тухай хууль болон холбогдох журмын дагуу Хөдөлмөрийн гэрээгээр ажиллаагүй, зөвхөн иргэний эрх зүйн гэрээгээр (бүх төрлийн ажил гүйцэтгэл, үйлчилгээ үзүүлсэн гэрээнүүд ) 1-ээс дээш удаагийн бүх төрлийн орлогод Нийгмийн даатгалын шимтгэл ногдуулж байгаа нь хууль зүйн агуулга болон олон улсын жишигтэй нийцэхгүй байна.
Хөрс, усны бохирдлын гол эх үүсвэр болсон Нийтийн болон нүхэн жорлонгийн талаар эрх зүйн тогтолцоо бүрдүүлэх
2025 оны 10 дугаар сарын 16-ны өдөр нийслэлийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар соёлын бүтээн байгуулалтын ажлын хүрээнд Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэсн орчимд Үндэсний урлагийн их теарт барихаар зөвхөн 15 төлөөлөгчийн саналаар шийдвэрлэсэн. Энэ иргэдийн төлөөлөгчид нь иргэдийн төлөөлөх бус өөрсдийн ашиг сонирхол болон Улаанбаатар хотын усны эх-д, усны нөөцөд нөлөөлах тул энэ шийдвэрийг буцааж Нийслэлийн засаг даргын нэгдүгээр орлогч Т.Даваадалай-г огцруулмаар байна. Улсын усны нөөцөд аюул учруулах нь үндэсний аюулгүй байдалд учруулж байгаа хор нөлөө билээ.
"Хиймэл оюун, өндөр технологийн тусламжтайгаар Монгол улсын төрд үүсээд байгаа бүх төрлийн хулгай болон авлигын бүрэн устгах боломжтой юм. Монгол улс 2024 оны авлигын индексээр 180 орноос 33 оноо авч 114 орсноор ардчилсан бус засаглалтай орнуудын тоонд дахин орсон. Монгол улсад хэн нэгэн эрх мэдэлтэн өөрийн албан тушаал, эрх мэдлийн байдлаа урвуулан ашиглан төрийн худалдан авалт, тендерт нөлөөлөх байдлаар бусдад давуу байдал үүсгэхээс авхуулаад өнөөдрийн нүүрсний асар том хулгайн хэрэг хүртэл өргөжин тэлж хэсэг бүлэг хүмүүс Монгол улсын нийт ард иргэдийн эрх ашгийг завшсан нөхцөл байдал үүсээд байна. Хэрвээ энэ хууль батлагдвал төрийн худалдан авалт, тендер болон сонгон шалгаруулалтыг хиймэл оюун нь гаднын ямар нэгэн нөлөөгүй, ашиг сонирхол үүсэхгүйгээр үнэн бодитойгоор сонгон шалгаруулах цаашлаад стратегийн ач холбогдол бүхий ордуудын хяналтуудыг хиймэл оюуны тусламжтайгаар бүрэн хийн боломжтой юм. Авлига хээл хахууль, төрийн хулгай арилснаар Монгол улс хөгжих нөхцөл үүснэ.
